Rabu, 2 Mac 2011

POLITIK 'JOGHO'

POLITIK DAN LAGA LEMBU menjadi kesatuan fahaman yang cuba disampaikan U-Wei Hj Shaari lewat filem Jogho. Filem ini mengisahkan kehidupan Pak Mat (Khalid Salleh) yang menjalani kehidupan sebagai pelatih lembu jantan untuk dilagakan atau dikenali sebagai 'Jogho'. Berasal dari Kelantan, Pak Mat dan keluarganya berhijrah ke Selatan Thailand setelah kecundang dalam pillihan raya di kawasan asalnya. Perpindahan mereka itu juga atas pelawaan saudara Pak Mat iaitu Pak Lazim.

Di Pattani, Pak Mat yang mempunyai kemahiran melatih lembu jantan menggunakan kepakaran itu untuk menyara kehidupannya. Lebih daripada itu, Pak Mat bukan sahaja menganggap pekerjaannya itu sebagai tanggungjawab untuk menyara keluarga. Sebaliknya, kerjaya sebagai 'jogho' ialah tanggungjawab peribadi yang perlu dilaksanakan.

Filem ini bermula dengan menggunakan teknik imbas kembali. Lima minit pembukaan filem, khalayak dipersembahkan dengan majlis pengebumian jenazah Pak Lazim diikuti babak Minah dan anak-anaknya berlari menuju rumah untuk memaklumkan kematian Pak Lazim kepada Pak Mat yang sedang mengira wang hasil kemenangan Calet (lembu) dalam perlagaan. Babak ini dipersembahkan dengan misteri kerana khalayak masih belum diberitahu mengenai sebab Pak Lazim dibunuh dan kaitan antara Pak Lazim dengan Pak Mat. Sebagai sebuah filem yang bernilai tinggi, teknik yang digunakan ini berjaya memancing minat khalayak aktif untuk bertanya sebab akan tindakan Minah, kaitan antara Mamat dengan Lazim dan pihak yang membunuh Pak Lazim.

Pada babak seterusnya, khalayak mula diperkenalkan dengan watak Isa lakonan Wan Hanafi Su. Pak Isa yang berasa tidak puas hati atas kemenangan Calet telah menembak Pak Lazim sewaktu masih di arena. Dengan falsafah "Hutang darah dibayar darah", Pak Mat, Jali (Sabri Yunus), Sani (Adlin Aman Ramli) dan Salim (Ijoy) berusaha menjejaki Pak Isa dan Dolah Mundok untuk membalas dendam.

Meskipun tidak mendapat sokongan keluarga sepenuhnya, Pak Mat tetap mempertahankan tanggungjawab yang wajib dipikul sebagai jogho. Minah (Normah Damanhuri), isteri kepada Pak Mat tetap setia meskipun tidak bersetuju dengan tindakan Pak Mat menjadikan judi dan laga lembu sebagai mata pencarian. Kegilaan Pak Mat terhadap laga lembu menyebabkan Pak Mat lupa akan tanggungjawabnya sebagai ayah. Malah, Pak Mat sanggup bergadai segala harta semata-mata untuk menjaga lembu atau berlaga lembu. Pertentangan pendapat antara Minah dan Mamat hanya menjadi medan untuk Mamat meneguhkan pendiriannya sebagai jogho yang juga dianggap sebagai perjuangan murni :

Mamat : Aku tahu kau isteri yang setia. Tapi aku ini orang perjuangan. Kau kena faham.

Minah : Kalau politik itu perjuangan, berlaga lembu tu apa pula?

Mamat : Kau memang susah nak faham. Main politik dengan laga lembu itu serupa saja. Kalau menang politik, kita boleh jadi orang besar. Bila jadi orang besar, rezeki banyak. Sama juga dengan laga lembu. Kalau menang, dapat duit. Lagi pun, berlaga lembu saja yang aku tahu.

Pada dasarnya, Mamat sedar akan kekurangan yang dimiliki. Tanpa pendidikan tinggi, dia tidak mampu mendapat pekerjaan yang lebih baik. Oleh sebab itu, Mamat menaruh harapan tinggi terhadap anak lelaki tunggalnya iaitu Jusoh yang dihantar belajar di Kelantan. Dia berharap agar Jusoh tidak mewarisi kekurangannya dan berjaya menjadi manusia berpendidikan tinggi. Perbezaan latar fikiran menjadikan Mamat mempunyai pertentangan pendapat mengenai dasar "hutang darah dibayar darah" dengan Jusoh.

Mamat : Hutang darah dibayar darah.

Jusoh : Ayah, kita ada undang-undang, mana boleh kita jadi hakim sendiri. Biarlah mereka bunuh orang, kita jangan ayah. Serah ke polis saja.

Mamat : Ini hal maruah. Hal keluarga.

Jusoh : Menambahkan dosa.

Mamat : Rasa dah besar sungguh kamu, Jusoh.

Jali, Seman dan Sani yang tidak sanggup menunggu lama untuk membalas dendam telah pergi ke Kelantan untuk menjejaki Pak Isa. Di Kelantan, mereka berjaya menemui anak Pak Isa lalu membunuhnya. Ekoran daripada itu, Pak Mamat yang masih sakit akibat ditanduk lembu Aral telah ditahan pihak berkuasa Thailand atas tuduhan membunuh.

Walau bagaimanapun, Pak Mamat masih tetap mahu mempertaruhkan Aral. Atas desakan itu, Mak Minah berusaha mendapatkan wang untuk menjamin Pak Mat. Pada hari pertarungan, Pak Isa telah muncul dan mahu menuntut bela atas kematian anaknya. Satu das tembakan terkena lengan Pak Mat. Pak Mat yang berjaya merampas sepucuk pistol tidak pula melepaskan tembakan balas ke arah Pak Isa. Bagi Pak Mat, dia tidak mahu darah sesama orang Melayu tumpah. Namun demikian, Sani yang merampas pistol daripada Pak Mat telah menembak Pak Isa hingga mati. Ketika polis datang, Pak Mat mengaku bahawa dialah yang membunuh Pak Isa demi melepaskan Sani daripada pertuduhan.

Jogho membawa kisah politik dalam kalangan orang Melayu. Mereka yang ingin kuasa dan nama sanggup melakukan apa-apa sahaja hatta membunuh sesama saudara. Dalam filem ini, kematian Pak Isa dan penahanan Pak Mat membawa satu simbolik betapa perebutan kuasa dan nama serta dendam yang tersimpan antara mereka tidak membawa apa-apa kejayaan untuk mana-mana pihak. Kerugian bukan sahaja kepada mereka yang terlibat secara langsung malah turut mengundang kesulitan buat keluarga dan masyarakat setempat.

Filem adaptasi daripada novel Juara karya S. Othman Kelantan ini memerlukan penghayatan yang tinggi untuk difahami ekoran daripada penggunaan dialek Kelantan dan Pattani yang agak kuat. Walau bagaimanapun, aspek bahasa itu bukanlah kelemahan karya ini sebaliknya menjadi kekuatan yang disuguhkan lagi oleh watak Pak Mat, Minah dan aspek sinemtografi yang berkesan. Penggunaan bunyi meskipun agak perlahan namun masih dapat membangkitkan variasi emosi khalayak.

Sekali lagi, Jogho membawa khalayak untuk berfikir tentang manusia dan kemanusiaan, antara lembu jantan yang dijadikan simbol politik manusia seharian juga, antara kepercayaan dan pengkhianatan.

Festival Filem Malaysia Ke-14Filem Terbaik Keseluruhan Filem
Pengarah Terbaik : U-Wei Hj Saari
Pelakon Lelaki Terbaik : Khalid Salleh
Lakon Layar Terbaik : U-Wei Hj Saari
Poster Terbaik
Penataan Seni Terbaik

Anugerah Skrin 1999Filem Terbaik Keseluruhan Filem
Pengarah Terbaik : U-Wei Hj Saari
Pelakon Lelaki Terbaik Filem : Khalid Salleh
Pelakon Wanita Terbaik Filem : Normah Damanhuri
Festival Filem Asia Pasifik ke-43 1998 (Taipei)
Pelakon Lelaki Terbaik : Khalid Salleh

Tiada ulasan:

Catat Ulasan